Frantzisko Xabierkoa 1506ko apirilaren 6an jaio zen Nafarroako noble familia batean. Familia horretan lau leinu elkarretaratzen ziren, lauak garrantzi eta eragin handikoak XV. mendeko bigarren erdiko Nafarroako egoera politiko korapilatuan.

Amaldeko aiton-amonak
Frantzisko Xabierkoaren amaldeko aiton-amonak, Azpilkuetarrak eta Aznarez de Sadatarrak, Nafarroako noblezia militarrekoak ziren.
- Azpilkuetarrak kapare familia bat ziren eta Azpilkuetan (Baztan) dorre-jauregi baten eta etxaldearen jabe ziren. Noblezia xumeko kide ziren eta Nafarroako Erdialdeko hainbat tokitara barreiatu eta finkatu ziren. Martin de Azpilkueta, leinu honen oinordekoa, Xabierrera ezkondu eta Xabierko jaun bihurtu zen.
- Aznárez de Sadatarrak Goi nobleziako kide ziren. Xabierko gazteluaren eta jaurerriaren jabe ziren XIII. mendearen erdialdeaz geroztik. Familiaren ondarea Maria eta Juana bi ahizpen eskuetara etorri zen, zeinak bata bestearen ondotik aipatu baztandar kapare Martin de Azpilkueta harekin ezkondu ziren.

Aitaldeko aiton-amonak
Frantzisko Xabierkoaren aitaldeko aiton-amonak, Jasotarrak eta Atondotarrak, zerbitzuko nobleziaren kide ziren.
Jasotarrak jatorriz Nafarroa Behereko familia ziren. Administrazioaren zerbitzuan sartutako kapareak ziren eta noblezia xumeko kide. Arnaldo Perez de Jaso Iruñean finkatu zen eta han, bere emazte Gillermina de Atondoren aitaren laguntzarekin, goi-kargu bat eskuratu zuen Kontuetako Ganberan. Hortaz, aberastu eta goi-nobleziako kide egin zen.

Gurasoak
Nobleziako familia hauetatik heldu ziren Fran-
tzisko Xabierkoaren gurasoak: Juan de Jaso eta Maria de Azpilkueta.
Juan de Jasok Bolonia (Italia)ko unibertsitatean ikasi zuen eta zuzenbidean doktoretu. Nafarroara itzulirik, garrantziko karguak izan zituen erresumaren administrazioan: Kontuen Ganberan, Errege Gortean eta Errege Kontseiluan. Juan III.a Albret eta Katalina de Foixaren Nafarroako azken errege-erreginen laguntzaile leiala izan zen eta jarlekua izan zuen gorteetan nobleziaren ordezkari.
1483an Xabierrera ezkondu zen, Maria de Azpilkueta, leinu horren oinordekoarekin eta hortaz Xabierko gaztelujaun eta jaurerriaren jabe bihurtu.

Senideak
Juan de Jasok eta Maria de Azpilkuetak bost seme-alaba izan zituzten: Magdalena, Ana, Migel, Juan eta Frantzisko.
Magdalena, Isabel katolikoa Gaztelako erreginaren dama izan zen. Frantzisko sortu baino bi urte lehenago Gandia (Valentzia)ko Klarisen komentuan moja sartu zen eta denborarekin hango abadesa bihurtu.
Ana, bigarren arreba, Beirera ezkondu zen Diego de Ezpeleta hango jaunarekin, Frantziskok sei urte zituela. Haren ilobetako bat, Jeronimo, Indian misiolaria izan zen bera ere.
Anaia Migel, Frantzisko baino hamaika urte zaharragoa eta Xabierko gaztelujaun izatekoa, partaide garrantzikoa izan zen gaztelau okupazioaren kontrako erreboltetan.
Juanek, zeinak amaren deitura, Azpilkueta, hartu zuen, armagizon izan zen eta anaia Migelekin batera Nafarroaren okupazioaren kontra aritu zen.

Frantzisko, Juan de Jaso eta Maria de Azpilkuetaren bost seme-alabetako gazteena, 1506ko apirilaren seian jaio zen Xabierko gazteluaren mendebal hegaleko gela batean, Jauregi Berria deitzen zioten hartan.
Don Migel de Azpilkueta erretoreak, Maria amaren lehengusuak, bataiatu zuen haurra gazteluaren ondoko Santa Mariako eliza parrokialean.
Orduan ohitura zenez, inude batek eman zion esnea.
Aita gehienetan lekuturik egoten zen. Erresumako administrazioan zituen karguek Iruñean egotera behartzen zuten, edo enbaxadore eramaten Gaztela eta Frantziara. Horregatik amak izan zuen haurra heztearen ardura gehiena.
Lehenbiziko eskola gazteluan hartuko zuen, eta ez zen gaztelutik atera hemeretzi urtetan bere lurra alde batera utzi zuen arte.
Haurtzaro horretako gertakari lazgarriena, dudarik gabe, Nafarroaren inbasioa izango zen, Fernando Katolikoak bere armada bidali zuenean (1512), eta familiarentzat horrek ekarri zituen ondorio latzak.
Aita Juan de Jasok errege berriarekin kolaboratu bazuen ere, hil zelarik Migel eta Juan anaiak, Nafarroako dinastia legitimoaren aldekoak, bi aldiz altxatu ziren (1516, 1521) inbasoreen kontra. Matxinada horien ondoren Cisneros kardinalak matxinatuen gaztelu guztiak lurreratzeko agindu zuen. 1516ko maiatzean Frantzisko Xabierkoak, hemeretzi urte zituela, aitak egin bezala Parisko unibertsitatean ikasketak egiteko alde egitea erabaki zuen.
Azkenik, 1524an, Frantziskoren anaiek Espainiako Karlos I.ak eskainitako barkazioa onartu eta jaioterriko gaztelura itzuli ziren. Hurrengo urtean Frantziskok, hemeretzi urte zituela, aitaren urratsei jarraiki eta Parisko Unibertsitatera ikasle joatea erabaki zuen.

Fernando Katolikoak, aitzakia harturik Nafarroak ez ziola Aita Santuari laguntzen Frantziarekiko gerran, Albako dukea bidali zuen Nafarroa hartzera, baskongadetako soldadoz (Inazio Loiolakoa haien artean) osatutako armada batekin. Beaumondarren bandoko nafarren laguntzarekin, erresistentzia gutxirekin eskuperatu zuten Nafarroa. 1512ko uztailaren 25ean Iruña errenditu zen, foruak errespetatuko zizkiotelako promesaren pean.
Frantzisko Xabierkoaren familia agramondarren bandokoa zen, inbasoreen kontrakoa eta Foix-Albret dinastia legitimoaren aldekoa.
Juan de Jaso, Frantziskoren aita, Nafarroako errege-erreginen zerbitzuko pertsonaiarik handienetakoa izan zen. Katalina de Foix ezkondu behar zenean, Juan de Jaso argi atera zen senar gaztelau baten alde. Nafarroarentzat Gaztela-Aragoirekin ezkontza bidez batzea soluziorik hoberena zelakoan. Onartu zuen, halere, Katalina Juan de Albretekin ezkontzea eta leialki egin zien zerbitzu, administrazio goiko karguetan.
Nafarroa eta Gaztelaren zenbait hitzarmen negoziatu zituen eta Gaztelaren inbasio baten mehatxua sartu zenean, bi aldiz joan zen enbaxadan Gaztelako Gortera, inbasioa galarazi beharrez.
Inbasioa eta konkista gertatu ondoren (1512. urtea) Juan de Jasok Errege Kontseiluko bere lehengo karguari eutsi zion agintari gaztelau berrien agindupean. Onartu zuen egoera berria eta Fernando katolikoa errege berriari leial izateko zina egin ere bai. 1515eko urriaren 15ean hil zen, Frantziskok bederatzi urte zituela.
Migel eta Juan semeek ez zioten segitu Juan de Jasoren jarrera politikoari; aitzitik, armak hartu eta gaztelauen okupazioaren kontrako buru aritu ziren.
1516ko agramondar konspirazioan parte hartu zuten, Nafarroako tronua Foix-Albretentzat berreskuratu nahirik. Saio honek huts eginik, ondorioz Xabierko Gazteluaren defentsak suntsitu ziren: kanpoaldeko harresiak, zubia, dorreak, almenak eta matakanak kendu.
Zigor horrengatik ere, ez ziren Migel eta Juan iritziz aldatu eta 1521ean berriz altxatu ziren gaztelau okupazioaren kontra, Gaztelako tropek Hondarribiko gotorlekuan setiaturik zeudela, ohorez errenditu ziren 1524ean. Karlos I. Espainiakoak eskainitako barkamena onartu eta Nafarroako errege aitortu zuten.
Lehengo ondasunak eta jabetzak itzuli zitzaizkien guztiei. Migelek familiaren ondasunak eskuratu zituen. Juani Kontuen Ganberan postu bat agindu zioten, eta postu horri zegokion soldata kobratu zuen bizi zen artean, nahiz eta inoiz ez zuten benetan izendatu.

Nobleak
Nobleak gizartearen talde buruzagia ziren, lurraren jabeak, bizibidez gerrariak eta erregeari leialtasun zinez lotuak.
Haietako batzuk Erregek kargudun egiten zituen gobernuan eta defentsaren antolamenduan. Horiek goi-noblezia ziren eta gorteetan ordezkariak izateko eskubidea zuten.

Kaparea

Jaun handiez beherago, kapareak zeuden, zuzenbidez nobleak baina ondasunez goikoak baino askoz ondasun gutxiago zituztenak. Noblezia xumea osatzen zuten. Erregeri zer zerbitzu ematen zioten, horren arabera bi noblezi mota bereizten dira; noblezi militarra eta zerbitzukoa. Noblezia militarra jatorriz gerlari-familiak ziren, defentsarako egituran karguak zituztenak. Halakoa zen Martin de Azpilkueta, Frantzisko Xabierkoaren amaldeko aitona. Zerbitzuko nobleziak, berriz, erresumako administrazioan edukitzen zituen karguak. Halakoak ziren Juan de Jaso eta Arnaldo Pérez de Jaso, Frantzisko Xabierkoaren aita-aitonak

Burguesía
Hirietan bizi ziren eta, merkataritzan eta artisau lanetan aritzen ziren; administrazioko kargu espezializatu asko ere beren esku edukitzen zituzten (eskribauak, abokatuak, notarioak, eta abar); zenbaitetan egoera hori aprobetxatzen zuten gizarte eskalan gora egin eta noble tituluak ere eskuratzeko.
Familia burges handiek hiri handienak beren eskuko edukitzen zituzten eta karguak izaten zituzten erresumako gorteetan, beren udalen ordezkari.

Nekazariak
Nafarroako biztanle gehienak nekazariak ziren eta aurreko mendeetan bezalako bizimodua izaten segitzen zuten, hainbat errenta pagatu behar zioten jaun baten agintepean.
XV. mendean Nafarroako anitz herrik eta ibarrek kapare tituluak eskuratu zituzten. Hortaz, hango bizilagunak legez kapare edo franko ziren aurrerakoan, baina ez ziren horratik bizimoduz ez bizibidez aldatzen.

XV. mendeak estatu modernoaren sorrera ikusi zuen. Estatu honen ezaugarria boterea erregeren eskuetan kontzentraturik egotea da. Horri monarkia autoritarioa deritza. Erdi Aroko disgregazio politiko eta militarraren aurrean, Estatua antolatzeko era berria sortzen da, botere kontzentrazioa ez ezik geografiaz edo historiaz kideko diren lurraldeak bateratzea ezaugarri dituena.
Monarkia autoritarioa ez da kasualitatez sortzen. Zirkunstantzia ekonomiko, sozial eta politiko berrien ondorio zuzena da.
Horrela, kapitalismo deritzan Europako sistema ekonomiko berriak nahitaezkoa du botere sendo eta kontzentratua, herri bateko antolamendu industrial eta komertziala gidatu ahal izateko. Babes hori erregek baizik ezin eman zezakeen. Eta era berean estatua baizik ez zen gauza garai hartako ezegonkortasun soziala menderatzeko.
Monarkia autoritarioa Frantzian, Ingalaterran, Portugalen eta Espainian soilik ezarri zen sendoki. Espainian, Gaztela eta Aragoiko erresumak errege bakarraren pean batu ziren. Ez Alemaniak ez Italiak, aldiz, ez zuten lortu lurraldez ez politikaz batzerik.