1536ko azaroan, Xabier oinez joaten da Veneziara bere lagunekin, han Inazio Loiolakoarekin bat egin eta Lur Santura elkarrekin joateko asmoan. Bi hilabeteko bidearen buruan, iritsi ziren noizbait ere Veneziara eta beren maisuarekin bildu. Lur Santura joateko ontziak, ordea, udan ateratzen ziren Veneziatik. Xabier Sendaezinen Eritetxean aritu zen eriei lagun egiten.
Anartean, Erromara joan ziren Pablo III.a aita santuaren bedeinkazioa eskatzeko. Veneziara itzulirik, Turkiak gerra deklaratu zion hiri horri eta hortaz Jerusalenerako bidaia egiteko ezinduta geratu ziren. 1537ko ekainean, Vicenzako apezpikuak apeztu zuen Xabier.
Xabierrek ezagutu zuen Venezia hura gainbehera zebilen Turkiak Asiatiko komertzio bide tradizionalak bere mendean hartu zituen geroztik, horrek krisi latza piztu baitzuen itsasozko komertzioan. San Markos plazan, Basilikaren, Campanilearen eta Dux Jauregiaren ondoan, berriki eraikiak ziren prokuraduriak, erlojuko dorrea eta liburutegia.
Jerusalenera joateko esperantza galdurik, Aita Santuak eskatu zien bidaia hura ahantzi eta beren eliz lana Italian errotzeko. Xabierrek Vicenzan eman zuen bere lehenbiziko meza eta gero Bolonian aritu zen lanean 1537-1538ko neguan.
1538ko udaberrian, Ignazio eta bere ikasleak Erroman finkatu ziren, Aita Santuak Jesusen Konpainiari onespena ematea lortzeko asmoz. Xabier Inazioren idazkari aritzen da prozesu honetan.
Bitartean, Jesusen konpainiak izan zuen nahigaberik: hotsa zabaldu zen Inkisizioak heresiaz akusatu zituela Xabier eta bere lagunak, eta Inaziok auzitegietara jo beharrean gertatu zen akusazioa ezeztatzeko.
Lehenbiziko jesuita haien austeritateak eta prestakuntza intelektual bikainak ospea eta mirespena ekarri zizkien. Horregatik Juan III.a Portugalgo erregeak eta haren enbaxadoreak eskatu zioten Paulo III.a aita santuari haietako batzuk bidal zitzala Portugalek Indian zituen kolonietara.

XV eta XVI. mendeetako kultura eta arte mugimenduari deritza Errenazimentu, zeinak Grezia eta Erromako kultura zaharraren modak berpiztu zituen.
Errenazimentuak gizona jartzen du unibertsoaren erdian. Erdi Aroan kultura oso teozentrikoa izan zen, eta Jainkoa zuen erdigune. Horregatik teologia zen ikasketarik inportanteena. Errenazimentuan, berriz, kultura antropozentrikoa da, gizona hartzen baitu bere arretaren erdigunetzat.
Mugimendu hau Italian sortu zen XV. mendean eta handik Europa osora zabaldu XVI.ean. Bertan hartzen dute hasiera gure gaurko gizarteen ezaugarri askok.
Errenazimentuko artistek proportzioan eta orekan bilatu zuten edertasuna, marrazkiaren fintasunean eta kolorearen aberastasunean, Grezia-Errometako arte klasikoaren aginduen arabera.

Errenazimentuko artearen ezaugarriak:
- Arte edertasuna alderdi guztietan bilatzea.
- Pinturan, sakontasunaren efektua lortzea perspektibaren legeak aplikatuz paisaia eta eraikinen irudikapenean, Erdi Aroan ez bezala, orduko hondo doratuak lauak izaten baitziren.
- Eskulturan giza gorputzaren edertasunari antz ematen zaio eta, Grezia arte klasikoaren ildotik, oso maiz irudikatzen da biluztasuna, honetan ere Erdi Aroan ez bezala.
- Arkitekturan, proportzioa, oreka eta simetria bilatzen dira. Forma klasikoek berriro hartzen dute indar, eta bai ordena doriko, joniko eta konrintioak ere.

Humanismo deritza Errenazimentuan giza espirituaren duintasuna baloratzen duen mugimendu intelektualari, garaiko kultura eta antzinaro klasikokoa lotuz. Humanismoa, beraz, Errenazimentuko alderdi filosofiko eta literarioa da.
Idazle eta pentsalari errenazentistak teologia huts-hutsa ikasi beharrean, aurreko mendeetan bezala, garrantzi handia ematen dio giza zientziak eta bereziki hizkuntza klasikoak ikasteari: latina eta grekoa. Antzinaroko obra asko, liburutegietako apaletan ahaztuak, argitara atera ziren berriz eta ikuspuntu berriekin aztertu ziren.

Humanista hauen ideiak eta idazkiak izugarri zabaldu ziren garai hartako asmakuntza bati esker: inprenta. Inprenta baino lehen antzeko beste sistema bat erabili zen: xilografia. Xilografian, testua beregan landua zuten zurezko taulak erabiltzen ziren inprimatzeko; baina hertsiki inprenta deritzana metalezko letra mugikorrak erabili zirenean hasi zen, zeinen bidez orrialde bat konposatu, tindatu eta prentsa batekin kopiak ateratzen ziren.
Maguntziako urregin bat, izenez Gutenberg, izan omen zen inprenta asmatu zuena, 1448. urtearen inguruan.

Humanismoa Italian sortu zen, non Erromako garai zaharren oroitzapena bizi-bizia zen eta joera gotikoek oso pisu gutxi izan zuten.
Kultura latinoaren eraginaz gain, grekoarena ere etorri zen XIV. mendearen bukaeran, turkiar inperiotik ihesi joandako pentsalari bizantziarrak Italian finkatu zirenean.
XIV eta XV. mendeetako hiri italianoen susperraldiari esker, noble eta burges asko aberastu ziren eta beren diruaren parte bat arte eta literaturako obrak finantzatzeko erabili zuten: mezenas direlakoak dira. Haien artean Florentziako Medici familiakoak dira aipagarriak. Bankari aberats horiek hainbat belaunez gobernatu zuten Florentzia, eta Italiako errenazimentuaren sehaska bihurtu, edertasun gogoangarriko obrei esker, hala nola Florentziako katedrala eta Boticelliren Venusen jaiotza pintura.

XV. mendearen bukaeran, Erromak hartzen dio gaina Florentziari arte kontuetan. Erroma izanen da XVI. mendetik aurrera Europako artegune nagusia eta aita santuak izanen dira garai hartako mezenas berriak, bereziki Julio II.a eta Leon X.a.
Italiako eskualde guztietatik etortzen dira artistak Erromara San Pedroko basilika berria eraikitzera. Migel Anjel, Rafael eta Leonardo izanen dira XVI. mendeko hiru artista handiak.